Wat is bijenwas? Hoe bijen was maken, en hoe het een kaars wordt

Wat is bijenwas? Bijenwas is een was die honingbijen zelf maken. Jonge werkbijen scheiden de was af uit kliertjes aan de onderkant van hun achterlijf en bouwen er de raten van, waarin ze honing opslaan en hun broed grootbrengen. Na de honingoogst smelt en filtert de imker die raten, en zo ontstaat de stevige was waar onder meer kaarsen van worden gemaakt. Hieronder lees je hoe bijen was maken, waar bijenwas uit bestaat en hoe het in een kaars terechtkomt.

LLIOR is een Nederlands kaarsenmerk dat ongeparfumeerde kaarsen maakt van een 50/50-mengsel van bijenwas en sojawas, met een katoenen lont en zonder paraffine, toegevoegde geur of kleurstof.

Hoe wordt bijenwas gemaakt?

Bijenwas wordt gemaakt door jonge werkbijen. Ze hebben acht wasklieren aan de onderkant van hun achterlijf, waaruit de was naar buiten komt als flinterdunne schubjes. Die kauwen ze zacht en drukken ze tot de bekende zeshoekige cellen van de raat.

• De klieren. Een werkbij heeft vier paar wasklieren. Ze werken het best als de bij nog jong is en worden kleiner naarmate ze ouder wordt en uitvliegt om nectar en stuifmeel te halen.
• De schubjes. Elk wasschubje is ongeveer 3 mm breed en maar 0,1 mm dik. Voor één gram bijenwas zijn er zo'n 1.100 nodig.
• De warmte. Bijen maken alleen was als het in de kast warm genoeg is, rond de 33 tot 36 °C. Daarvoor kruipen ze dicht tegen elkaar aan.

Waarom maken bijen was?

Bijen maken was om hun raten te bouwen: hun voorraadkast en hun kraamkamer tegelijk. In de cellen slaan ze honing op, die ze afsluiten met een dun laagje verse was, en in dezelfde raat legt de koningin haar eitjes.

Was maken kost een volk veel energie. De bijen zetten de suikers uit honing in hun lichaam om in was. Volgens een veelgebruikt experiment is er ongeveer 6,7 tot 8,8 kilo honing nodig voor één kilo was. Elke kilo bijenwas staat dus voor heel veel werk van heel veel bijen.

Van wat is bijenwas gemaakt?

Bijenwas bestaat vooral uit esters: verbindingen van lange vetzuren en lange alcoholen. Daarnaast zitten er vrije vetzuren en een klein deel koolwaterstoffen in. De bij maakt het allemaal zelf, uit de suikers in honing.

Grofweg is ongeveer twee derde esters, zo'n 14 procent koolwaterstoffen en zo'n 12 procent vrije vetzuren. Die lange moleculen liggen dicht op elkaar, en daardoor is bijenwas stevig en heeft het een vrij hoog smeltpunt van ongeveer 62 tot 64 °C. Dat is precies de eigenschap die een stompkaars nodig heeft.

Hoe wint een imker bijenwas?

Bijenwas komt vrij bij het oogsten van honing. De imker snijdt de wasdekseltjes van de cellen om de honing eruit te slingeren; die dekseltjes en oude of overtollige raten worden gesmolten en gefilterd.

Ruwe raat bevat meer dan alleen was: restjes honing, stuifmeel, propolis en wat er verder in een bijenkast achterblijft. Daarom wordt de was voorzichtig gesmolten, vaak in water, zodat de schone was bovenop komt drijven en de rest kan worden gescheiden. Daarna wordt hij gezeefd of gefilterd en in blokken of korrels gegoten. Te heet mag niet: boven ongeveer 85 °C verandert de kwaliteit van bijenwas, dus goed smelten kost tijd.

Waarvoor wordt bijenwas gebruikt?

Bijenwas wordt gebruikt voor kaarsen, meubel- en leerwas, cosmetica zoals lippenbalsem, bijenwasdoeken, kaaskorsten en kunst en ambacht. In de EU is het ook een toegestane levensmiddelentoevoeging, E901.

Kaarsen zijn een van de oudste toepassingen. Eeuwenlang waren bijenwaskaarsen het mooiste licht dat er was, in kerken en voorname huizen. Tegenwoordig bestaan er veel soorten kaarsenwas naast elkaar; een overzicht van waar ze vandaan komen vind je in Waar zijn kaarsen van gemaakt?

Bijenwas kaarsen: waarom bijenwas past bij een stompkaars

Bijenwas past goed bij een stompkaars omdat het bij kamertemperatuur stevig en compact is en pas bij een vrij hoge temperatuur smelt. Een vrijstaande kaars heeft die stevigheid nodig om zijn vorm, randen en details te houden terwijl hij brandt.

Een stompkaars staat niet in een glas. Hij moet urenlang op eigen kracht overeind blijven, en de buitenwand moet vast blijven terwijl het midden rond de vlam smelt. Wij smelten bijenwas daarom samen met sojawas, half om half, en gieten het mengsel met de hand rond een katoenen lont. Waarom we die twee combineren lees je in Bijenwas of sojawas? De Signature Candle laat zien wat dat mengsel kan: 20 cm hoog, 8 cm doorsnee, 800 gram was en een gemeten brandtijd van 180 tot 200 uur, met het monogram nog scherp in de zijkant.

Een kaars met bijenwas verzorgen

Een kaars met bijenwas verzorg je als elke goede stompkaars: knip de lont vóór elke keer branden in tot 0,5 à 1 cm, laat de eerste keer minstens twee uur branden en daarna maximaal vier uur achter elkaar.

Zet de kaars uit de tocht op een stevige, hittebestendige ondergrond en laat hem nooit onbeheerd branden. Met een kaarsendover doof je de vlam zonder de lont te verbuigen. Meer over de lont lees je in Lont inkorten.

Waarom wij met bijenwas werken

Een kaars bestaat uit heel weinig, dus elk materiaal is een keuze. Bijenwas is een van de oudste kaarsenwassen die er zijn, door bijen gemaakt uit de suikers in honing en na de oogst verzameld door de imker. We houden ervan dat je de herkomst zo makkelijk voor je ziet: een kast, een raat, een zomer werk. Samen met sojawas en een katoenen lont, zonder paraffine, toegevoegde geur of kleurstof, is dat alles waar onze kaarsen van gemaakt zijn. Je ziet ze in de collectie.

Veelgestelde vragen

Waar komt bijenwas vandaan?

Bijenwas wordt gemaakt door honingbijen, uit de suikers in honing. De imker verzamelt het na de honingoogst en smelt en filtert het om resten uit de bijenkast te verwijderen.

Wat is het smeltpunt van bijenwas?

Bijenwas smelt bij ongeveer 62 tot 64 °C. Daardoor blijft het bij kamertemperatuur stevig en compact.

Hoeveel was maakt één bij?

Heel weinig. Een wasschubje is zo'n 3 mm breed en 0,1 mm dik, en voor één gram bijenwas zijn er ongeveer 1.100 nodig.

Zijn de kaarsen van LLIOR van pure bijenwas?

Nee. Onze stompkaarsen zijn gegoten uit een 50/50-mengsel van bijenwas en sojawas, met een katoenen lont. De Four Tapers, onze dinerkaarsen, zijn van sojawas.

Ruiken jullie bijenwaskaarsen ergens naar?

We voegen aan geen enkele kaars geur toe. Ze zijn gemaakt om licht te geven, niet om te geuren. Meer daarover in Kaarsen zonder geur.