Stompkaarsen: wat het zijn en hoe je ze gelijkmatig laat branden

Stompkaarsen zijn de eenvoudigste vorm die een kaars kan hebben: een massieve zuil van was met een lont in het midden, die op zichzelf staat, zonder glas of blikje eromheen. Juist die eenvoud maakt het de moeite waard om ze te begrijpen. Omdat er niets om de was heen zit, bepaal je zelf met aansteken, inkorten en neerzetten hoe een stompkaars brandt. Hier lees je wat een stompkaars is, welke maten er zijn, waarom de was ertoe doet en hoe je een stompkaars van de eerste tot de laatste avond mooi gelijkmatig laat branden.

Wat is een stompkaars?

Een stompkaars is een vrijstaande kaars: een dikke, massieve zuil van was met een lont door het midden, gemaakt om op een bord of schaal te staan in plaats van in een pot.

In het Engels heet hij een pillar candle, een zuilkaars. De meeste stompkaarsen zijn rond, maar ook vierkante, getrapte en geribbelde vormen zijn stompkaarsen, zolang de was zijn eigen vorm draagt. Daarmee verschilt hij van een kaars in glas of blik, en van een dinerkaars, die lang en slank is en een kandelaar nodig heeft om rechtop te staan. Een stompkaars is breed genoeg om zelf te staan.

Omdat de was het hele object is, gaat een stompkaars net zo goed over vorm als over licht. Aan of uit, op tafel of op een plank staat hij er als een klein beeld.

Welke maten stompkaarsen zijn er?

Er is geen vaste standaardmaat. Gangbare stompkaarsen zijn ongeveer 5 tot 10 cm breed en ergens tussen 7,5 en 25 cm hoog.

Winkels geven meestal doorsnede en hoogte, bijvoorbeeld 7,5 x 15 cm. De doorsnede zegt het meest over hoe de kaars brandt: een bredere stompkaars heeft meer tijd nodig om een gelijkmatig laagje gesmolten was te vormen en bevat meer brandstof, dus hij brandt langer. De hoogte bepaalt vooral de totale brandtijd en hoe de kaars in een ruimte staat.

Een paar ijkpunten uit onze eigen collectie:

• The Signature Candle: 20 cm hoog, 8 cm doorsnede, 800 g, gemeten brandtijd 180 tot 200 uur.
• Pillar Candle I: een getrapte vorm in drie lagen, 385 g, brandtijd 70 tot 90 uur.
• Pillar Candle II: geribbeld en naar een punt toelopend, 372 g, brandtijd 60 tot 70 uur.

Stompkaars van bijenwas: waarom de was ertoe doet

Een stompkaars heeft was nodig die stevig genoeg is om zijn vorm te houden, bij kamertemperatuur én terwijl de kaars brandt.

Een kaars in glas kan zachte was hebben, want de pot houdt hem bij elkaar. Een stompkaars heeft geen pot, dus de buitenwand moet vast blijven terwijl het midden smelt. Bijenwas is daar goed voor: dicht en stevig, met een smeltpunt rond 62 à 64 °C. Ook de wasmengsels voor stompkaarsen worden om die reden zo samengesteld, voor een stevige wand en een rustig smeltbad. Meer over het materiaal lees je in Wat is bijenwas?

Hoe brand je een stompkaars?

Kort de lont in tot 0,5 à 1 cm, zet de kaars op een hittebestendig bord uit de tocht en laat hem lang genoeg branden om de gesmolten was gelijkmatig te laten uitlopen, maximaal 4 uur per keer.

Met deze gewoontes brandt een stompkaars bijna altijd goed. Op volgorde:

1. Lont inkorten. Voor elke keer branden hoort het vrije stuk lont 0,5 à 1 cm te zijn. Een langere lont geeft een hoge, onrustige vlam die de was sneller smelt dan hij verbruikt wordt. Zie Lont inkorten.
2. Plek kiezen. Zet de stompkaars op een vlak, hittebestendig bord of schaal dat breder is dan de kaars, uit de tocht van ramen, deuren, ventilatoren of de verwarming. Een rustige vlam smelt de was aan alle kanten gelijk.
3. Onderaan de lont aansteken. Houd de vlam dicht bij de plek waar de lont de was raakt, zodat de was eromheen meteen begint te smelten.
4. Tijd geven. Laat het laagje gesmolten was tot dicht bij de rand uitlopen voordat je de kaars dooft, zeker de eerste paar keer.
5. Rustig doven. Een kaarsendover laat de vlam zakken zonder was rond te blazen; in Kaars doven lees je hoe.

Een stompkaars de eerste keer branden

Laat een stompkaars de eerste keer branden tot de gesmolten was dicht bij de rand komt, meestal ongeveer een uur per 2,5 cm doorsnede, met een maximum van 4 uur.

De eerste keer bepaalt het patroon voor alle keren daarna. Voor een stompkaars van 8 cm, zoals de Signature Candle, is dat ongeveer drie uur. Waarom, lees je in Kaars de eerste keer branden.

Stompkaars gelijkmatig laten branden

Een stompkaars brandt gelijkmatig met een rechte, ingekorte lont, een plek zonder tocht en lang genoeg branden om het smeltbad breed te laten worden.

Smelt de ene kant sneller dan de andere, dan is luchtbeweging langs de vlam bijna altijd de oorzaak. Zet de kaars ergens anders neer, of draai hem na elke keer een kwartslag, zodat elke kant even lang naar de kamer kijkt. Houd het smeltbad vrij van lucifers en stukjes lont: die trekken de vlam opzij.

Stompkaars loopt uit: wat doe je?

Houd de lont kort, zet de kaars uit de tocht en gebruik altijd een bord dat breder is dan de kaars.

Was loopt over de rand als de vlam te groot is of scheef staat en de wand zacht maakt. Wordt de wand tijdens het branden dun en zacht, doof de kaars dan, laat hem even afkoelen en druk de warme rand voorzichtig met je vingers naar binnen, zodat hij terugvouwt over het smeltbad. Het bord eronder vangt was op die toch uitloopt; afgekoeld laat die er makkelijk los.

Hoe lang laat je een stompkaars branden?

Laat een stompkaars per keer ongeveer een uur per 2,5 cm doorsnede branden, en nooit langer dan 4 uur achter elkaar.

Korter laat een smal kuiltje in het midden achter; veel langer maakt de vlam groot en de wand zacht. Doof de kaars na 4 uur, laat hem helemaal afkoelen en kort de lont in voordat je hem opnieuw aansteekt. Over zijn hele leven brandt een stompkaars vele uren; hoeveel hangt af van gewicht, breedte en was. Meer daarover in Hoe lang brandt een kaars?

Stompkaars houder: waar zet je hem op?

Een stompkaarshouder is een vlak, hittebestendig bord of lage schaal waar de kaars op staat. Hij moet stabiel zijn en iets breder dan de voet van de kaars.

Steen, keramiek, metaal en dik glas werken allemaal. De houder houdt de ondergrond schoon en vangt was op als die uitloopt. Kies niets wat brandbaar of ongelijk is, en houd wat ruimte rond de kaars: zo'n 10 cm tussen twee brandende kaarsen laat elke vlam rustig branden zonder de ander op te warmen.

Onze stompkaarsen

Elke kaars die wij maken is een stompkaars of een dinerkaars: zonder pot, zodat de was zelf de vorm is.

LLIOR is een Nederlands kaarsenmerk dat ongeparfumeerde kaarsen maakt van een 50/50-mengsel van bijenwas en sojawas, met een katoenen lont en zonder paraffine, toegevoegde geur of kleurstof. Onze stompkaarsen worden met de hand gegoten en zijn ontworpen in Nederland. De Signature Candle is ons vaste stuk; de Pillar Candle Set brengt Pillar I en Pillar II samen, twee vormen die naast elkaar horen te staan. Een messing Snuffer maakt de avond af.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een stompkaars en een dinerkaars?

Een stompkaars is dik genoeg om zelf op een bord te staan. Een dinerkaars is lang en slank en heeft een kandelaar nodig om rechtop te staan.

Heeft een stompkaars een houder nodig?

Ja. Zet een stompkaars altijd op een vlak, hittebestendig bord of schaal dat iets breder is dan de kaars.

Hoe lang moet een stompkaars de eerste keer branden?

Tot de gesmolten was dicht bij de rand komt: ongeveer een uur per 2,5 cm doorsnede, met een maximum van 4 uur.

Hoe kort moet de lont van een stompkaars zijn?

0,5 à 1 cm. Kort hem in voor elke keer branden, als de kaars is afgekoeld.

Waarom smelt mijn stompkaars aan één kant sneller?

Meestal door tocht. Zet de kaars op een plek zonder luchtstroom en draai hem na elke keer een kwartslag.